Ung thư biểu mô tế bào gan: vì sao bệnh thường mọc trên nền gan đã tổn thương

Ung thư biểu mô tế bào gan là dạng ung thư gan nguyên phát hay gặp nhất — nghĩa là khối u khởi phát từ chính tế bào gan chứ không phải di căn từ nơi khác đến. Theo số liệu được nguồn tham khảo dẫn lại, đây là nguyên nhân tử vong do ung thư đứng thứ ba trên thế giới, với khoảng một triệu ca tử vong mỗi năm.

Đây là số liệu tham khảo mang tính định hướng, dùng để hình dung quy mô gánh nặng bệnh chứ không phản ánh nguy cơ của một cá nhân cụ thể.

Một bệnh của lá gan đã tổn thương từ trước

Điểm cần nắm đầu tiên: ung thư biểu mô tế bào gan rất hiếm khi xuất hiện trên một lá gan khoẻ mạnh. Phần lớn ca bệnh phát triển như biến chứng cuối con đường của một quá trình tổn thương gan kéo dài nhiều năm.

Chuỗi diễn tiến điển hình gồm ba chặng nối tiếp nhau:

• Viêm gan mạn tính — tế bào gan bị huỷ hoại liên tục trong thời gian dài.
• Xơ gan — mô gan lành dần bị thay bằng mô sẹo, cấu trúc gan bị đảo lộn, chức năng gan suy giảm.
• Ung thư hoá — quá trình tái tạo tế bào diễn ra liên tục trên nền viêm mạn làm tăng khả năng xuất hiện tế bào bất thường.

Hiểu chuỗi này giúp trả lời một câu hỏi thực tế: nếu bạn đang có bệnh gan mạn, việc theo dõi định kỳ không phải là "cẩn thận quá mức" mà là theo dõi đúng nhóm nguy cơ.

Những nguyên nhân đứng phía sau

Virus viêm gan B và viêm gan C

Đây là hai nguyên nhân hàng đầu. Cả HBV lẫn HCV đều gây viêm gan mạn tính, dẫn tới xơ gan và làm tăng nguy cơ ung thư hoá. Bệnh phổ biến hơn ở những vùng có tỷ lệ nhiễm viêm gan B cao trong cộng đồng — trong đó có Việt Nam.

Rượu bia dùng nhiều, dùng kéo dài

Rượu gây tổn thương tế bào gan trực tiếp, dẫn tới gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu rồi xơ gan. Đây là nguyên nhân có thể can thiệp được hoàn toàn bằng quyết định của chính người bệnh.

Béo phì và đái tháo đường

Hai tình trạng này làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu, và bệnh này cũng có thể tiến triển tới xơ gan rồi ung thư gan. Đây là nhóm nguyên nhân đang tăng lên cùng với thay đổi lối sống.

Các yếu tố góp phần khác

• Aflatoxin — độc tố của nấm mốc thường có trong lạc, ngô, hạt bị mốc. Đây là lý do không nên tiếc mà dùng thực phẩm đã chớm mốc.
• Một số bệnh gan di truyền hiếm gặp gây ứ đọng chất trong gan.
• Phơi nhiễm hoá chất độc hại kéo dài trong môi trường lao động.

Triệu chứng — và lý do chúng đến muộn

Giai đoạn đầu bệnh gần như không có biểu hiện riêng. Khi triệu chứng đã rõ, chúng thường gồm:

• Đau âm ỉ vùng bụng trên bên phải.
• Sụt cân nhanh, không chủ đích, không giải thích được.
• Mệt mỏi dai dẳng, ăn kém, chán ăn.
• Vàng da, vàng mắt.
• Phù chân, do gan giảm khả năng tổng hợp albumin.

Vấn đề là những biểu hiện này thường chỉ xuất hiện khi khối u đã lớn hoặc chức năng gan đã suy giảm rõ. Vì vậy chờ triệu chứng để đi khám là chiến lược kém hiệu quả nhất.

Bác sĩ chẩn đoán bằng cách nào?

• Xét nghiệm máu — đánh giá chức năng gan và các chỉ dấu liên quan.
• Siêu âm ổ bụng — thăm dò đầu tay, đánh giá kích thước, cấu trúc gan và phát hiện tổn thương khu trú.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT) — cho hình ảnh chi tiết về gan và các cơ quan lân cận.
• Cộng hưởng từ (MRI) — hữu ích để làm rõ các tổn thương nhỏ hoặc khó phân định trên siêu âm.
• Sinh thiết gan — lấy mẫu mô nhỏ soi dưới kính hiển vi, được chỉ định trong những trường hợp cần khẳng định bản chất tổn thương.

Nguyên tắc điều trị

Hướng điều trị được cân nhắc dựa trên kích thước và số lượng khối u, mức độ xơ gan nền, chức năng gan còn lại và thể trạng chung. Các hướng thường được nhắc tới gồm phẫu thuật cắt bỏ phần gan mang u; ghép gan trong những trường hợp đủ tiêu chuẩn; các kỹ thuật phá huỷ khối u tại chỗ như đốt sóng cao tần hoặc tiêm cồn; và điều trị nội khoa toàn thân.

Việc lựa chọn phương pháp, phác đồ cụ thể và liều dùng hoàn toàn thuộc về bác sĩ chuyên khoa ung bướu và gan mật. Không có phác đồ chung áp dụng cho mọi người bệnh, và không nên tự tìm mua bất kỳ chế phẩm nào được quảng cáo là "diệt khối u".

Phòng ngừa — phần chủ động được nhiều nhất

• Tiêm vắc-xin phòng viêm gan B — biện pháp dự phòng hiệu quả nhất với nguyên nhân hàng đầu.
• Bỏ hoặc hạn chế tối đa rượu bia.
• Kiểm soát cân nặng và đường huyết, đặc biệt khi đã có gan nhiễm mỡ.
• Không dùng lạc, ngô, hạt bị mốc; bảo quản khô ráo.
• Người đã nhiễm viêm gan B, viêm gan C hoặc đã có xơ gan: khám và làm các thăm dò theo dõi theo đúng lịch bác sĩ hẹn, kể cả khi đang thấy hoàn toàn khoẻ.