Đau xương quai xanh bên phải sau va chạm và tập luyện: nhận biết tổn thương cơ học

Xương quai xanh - tên y học là xương đòn - nằm nông ngay dưới da, gần như không có lớp cơ dày nào che chắn. Đó là lý do chỉ một cú ngã chống tay hay một pha va chạm thể thao cũng đủ làm vùng này đau nhức nhiều ngày.

Bài viết tập trung vào nhóm nguyên nhân cơ học ở bên phải: chấn thương trực tiếp và quá tải lặp lại. Đây là nhóm chiếm phần lớn các trường hợp ở người trẻ và người chơi thể thao, cũng là nhóm mà người bệnh có thể tự nhận diện khá sớm nếu biết nhìn đúng chỗ.

Xương đòn và hai khớp ở hai đầu

Xương đòn là một thanh xương hình chữ S nối lồng ngực với chi trên, giữ cho khớp vai không bị kéo vào trong. Ở đầu trong, xương khớp với xương ức tạo thành khớp ức - đòn. Ở đầu ngoài, xương khớp với mỏm cùng vai tạo thành khớp cùng vai - đòn.

Hai khớp nhỏ này chịu lực mỗi khi bạn giơ tay, đẩy, kéo hay mang vác. Vì thế, đau xương quai xanh trên thực tế rất hay là đau của một trong hai khớp đó chứ không phải của bản thân thân xương.

Những tình huống làm xương quai xanh phải bị tổn thương

• Ngã chống bàn tay hoặc ngã đập vai xuống nền. Lực dồn dọc theo cánh tay truyền lên và dừng lại ở xương đòn - cơ chế kinh điển của gãy xương đòn.
• Va đập trực tiếp khi chơi bóng đá, bóng rổ, võ thuật hoặc trong tai nạn giao thông.
• Quá tải lặp lại. Đẩy tạ trên ghế, hít xà, bơi sải, cầu lông, tennis - các động tác đưa tay lên quá đầu lặp đi lặp lại làm khớp cùng vai - đòn bị vi chấn thương tích luỹ.
• Mang vác lệch một bên, đeo ba lô nặng hoặc túi quai chéo tì lên vai phải nhiều giờ mỗi ngày.
• Nằm ngủ sai tư thế, đè lên vai phải cả đêm khiến vùng khớp bị ép kéo dài.

Ba mức tổn thương thường gặp

Căng cơ và bong gân dây chằng

Mức nhẹ nhất. Đau âm ỉ quanh xương đòn, tăng khi giơ tay hoặc đưa tay ngang qua ngực, không có biến dạng. Sờ có điểm đau nhưng đường viền xương vẫn trơn tru. Thường tự cải thiện sau vài ngày đến vài tuần nếu được nghỉ đúng cách.

Viêm khớp ức - đòn hoặc khớp cùng vai - đòn

Đau khu trú ngay tại một trong hai đầu xương, kèm sưng nhẹ, nóng và đỏ da bên trên. Ấn vào đau rõ rệt, đau có thể lan vào cổ hoặc chạy dọc xương đòn ra vai. Nhiều người thấy khó vươn tay lên cao hoặc khó với đồ trên giá cao.

Nứt hoặc gãy xương đòn

Xảy ra sau một chấn thương mạnh. Dấu hiệu gợi ý gồm: đau dữ dội ngay lập tức, sưng nề nhanh, thấy gồ bất thường hoặc hõm bất thường trên đường xương, vai bên đau sệ xuống và người bệnh có xu hướng dùng tay lành đỡ lấy khuỷu tay bên đau. Có thể nghe tiếng lạo xạo khi cử động - dấu hiệu này không nên cố kiểm tra vì dễ làm tổn thương nặng thêm.

Ba bước tự đánh giá tại nhà

1. Nhìn. Cởi áo, soi gương và so sánh hai bên. Chênh lệch rõ về đường viền xương, sưng gồ khu trú hay bầm tím lan rộng đều là dấu hiệu cần đi khám.
2. Sờ nhẹ dọc xương. Xác định điểm đau nhất nằm ở đầu trong sát ức, giữa thân xương hay đầu ngoài sát vai - thông tin này rất hữu ích cho bác sĩ.
3. Thử cử động. Từ từ giơ tay lên và đưa ngang qua ngực. Đau tăng mạnh ở cuối tầm hoặc không thực hiện được là dấu hiệu tổn thương đáng kể.

Xử trí trong 48 giờ đầu sau chấn thương

• Cho tay nghỉ. Dùng khăn tam giác hoặc đai treo tay để đỡ trọng lượng chi trên, giảm kéo lên xương đòn.
• Chườm lạnh qua lớp khăn mỏng, thành nhiều lần ngắn trong ngày đầu để hạn chế sưng nề. Không đắp đá trực tiếp lên da.
• Không xoa bóp mạnh, không nắn kéo, không bôi dầu nóng lên vùng vừa chấn thương - những việc này làm chảy máu và phù nề tăng lên.
• Không tự mua thuốc giảm đau dùng dài ngày để cố chịu đau mà tiếp tục tập luyện. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.

Khi nào cần đến cơ sở y tế và chụp phim?

• Đau nhiều ngay sau ngã hoặc va đập mạnh, không nhấc nổi cánh tay.
• Nhìn thấy biến dạng, gồ xương hoặc vai bị sệ so với bên kia.
• Tê bì, châm chích, tay lạnh hoặc yếu sức cầm nắm - có thể liên quan tới bó mạch thần kinh chạy ngay dưới xương đòn.
• Khó thở, đau ngực tăng khi hít sâu.
• Sưng nóng đỏ kèm sốt.
• Đau kéo dài quá hai tuần dù đã nghỉ và giảm tải.

Bác sĩ thường bắt đầu bằng chụp X-quang, bổ sung siêu âm phần mềm hoặc chụp cắt lớp khi cần. Hướng xử trí sau đó có thể là bất động và phục hồi chức năng, hoặc can thiệp phẫu thuật với các trường hợp gãy di lệch nhiều. Quay lại tập luyện quá sớm là lý do phổ biến khiến vùng này đau dai dẳng, nên hãy tăng tải theo lộ trình được hướng dẫn.