Đau giữa xương ức: viêm sụn sườn, hội chứng Tietze và trào ngược thực quản

Đau đúng ngay chính giữa ngực, tại vùng xương phẳng nằm giữa hai bên lồng ngực, là kiểu đau khiến người ta hoang mang nhất vì đây cũng chính là nơi cơn đau tim hay biểu hiện. Trên thực tế, phần lớn các trường hợp đau khu trú tại giữa xương ức lại đến từ hai nhóm nguyên nhân lành tính hơn nhiều: bệnh của các khớp nối sụn sườn với xương ức, và bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

Biết rõ hai nhóm này giúp bạn hiểu điều bác sĩ đang tìm khi thăm khám, đồng thời không chủ quan trước những dấu hiệu buộc phải loại trừ bệnh tim trước tiên.

Vùng giữa xương ức có những khớp nào?

Hai bờ của thân xương ức là nơi sụn các xương sườn gắn vào, tạo thành một hàng khớp nhỏ chạy dọc hai bên, giúp lồng ngực nở ra và thu lại theo mỗi nhịp thở. Chúng hoạt động liên tục suốt đời và nằm nông ngay dưới da, nên vừa dễ viêm sau quá tải vừa dễ sờ thấy.

Cách tự kiểm tra rất đơn giản: dùng đầu ngón tay ấn lần lượt dọc hai bờ xương ức từ trên xuống. Nếu tìm được một hoặc vài điểm gây đau chói đúng bằng cơn đau bạn đang có, khả năng cao nguồn gốc nằm tại thành ngực chứ không phải bên trong.

Viêm sụn sườn - nguyên nhân hay gặp nhất

Đây là tình trạng viêm ở chỗ nối giữa sụn sườn và xương ức, thường không tìm được nguyên nhân rõ ràng, đôi khi xuất hiện sau một đợt ho kéo dài, sau tập luyện nặng, sau mang vác hoặc sau chấn thương nhẹ vùng ngực.

Đặc điểm nhận biết:

• Đau nhói hoặc đau tức khu trú cạnh xương ức, hay gặp ở các sụn sườn thứ hai đến thứ năm.
• Thường có nhiều điểm đau chứ không chỉ một.
• Ấn vào tái hiện đúng cơn đau - đây là dấu hiệu quan trọng nhất.
• Đau tăng khi hít sâu, ho, hắt hơi, vặn mình hoặc nằm nghiêng đè lên vùng ngực.
• Không có sưng nề tại chỗ.
• Có thể lan sang bụng hoặc ra lưng, và thường kéo dài nhiều tuần với cường độ lên xuống.

Hội chứng Tietze khác gì viêm sụn sườn?

Hai tình trạng này rất hay bị gọi lẫn với nhau, nhưng có những khác biệt đáng chú ý:

• Sưng. Hội chứng Tietze có sưng nề thấy được và sờ được ngay tại vùng sụn sườn tổn thương; viêm sụn sườn thì không.
• Số vị trí. Tietze thường chỉ ảnh hưởng một vị trí duy nhất, hay gặp ở sụn sườn thứ hai hoặc thứ ba; viêm sụn sườn thường nhiều điểm.
• Tuổi. Tietze được ghi nhận nhiều hơn ở người trẻ; viêm sụn sườn gặp ở mọi lứa tuổi và thường hơn ở người trưởng thành.
• Diễn tiến. Cả hai đều lành tính và có xu hướng tự giới hạn, nhưng chỗ sưng của Tietze có thể tồn tại lâu sau khi hết đau.

Cả hai đều là chẩn đoán chỉ đặt ra sau khi đã loại trừ nguyên nhân tim mạch và hô hấp, chứ không phải kết luận từ việc tự ấn thấy đau.

Trào ngược dạ dày thực quản - kẻ giả dạng giỏi nhất

Thực quản chạy ngay phía sau xương ức, nên khi dịch acid từ dạ dày trào lên, cảm giác nóng rát xuất hiện đúng tại vùng giữa ngực. Nhiều người mô tả như có luồng nóng dâng từ vùng trên rốn lên tới cổ họng.

Các đặc điểm gợi ý trào ngược:

• Xuất hiện sau khi ăn no, sau đồ chua cay, cà phê, rượu bia hoặc đồ nhiều dầu mỡ.
• Nặng lên khi nằm xuống, khi cúi người hoặc khi mặc đồ bó chặt bụng.
• Kèm ợ hơi, ợ chua, vị đắng trong miệng, vướng nghẹn ở cổ.
• Khản tiếng buổi sáng, ho khan kéo dài, đau họng tái đi tái lại.

Vấn đề là cảm giác nóng rát này rất giống đau do thiếu máu cơ tim, và ngược lại. Có người nghĩ mình bị trào ngược suốt nhiều tháng trong khi nguyên nhân thật nằm ở mạch vành. Nếu đây là lần đầu có triệu chứng, hoặc bạn có yếu tố nguy cơ tim mạch, đừng tự kết luận là dạ dày.

Những nguyên nhân khác cần được loại trừ

• Tim mạch: đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, viêm màng ngoài tim - đây luôn là nhóm phải loại trừ đầu tiên với mọi cơn đau giữa ngực mới xuất hiện.
• Hô hấp: viêm phế quản, viêm phổi, viêm màng phổi, tràn khí màng phổi, tắc động mạch phổi.
• Tiêu hoá khác: co thắt thực quản, viêm thực quản, loét dạ dày tá tràng, bệnh lý đường mật gây đau lan lên.
• Chấn thương: nứt xương ức, dập phần mềm sau va đập mạnh, kể cả sau ép tim khi hồi sức.
• Lo âu và căng thẳng kéo dài, gây tức ngực kèm hồi hộp và hụt hơi.

Khi nào phải tới cơ sở y tế ngay

Bỏ qua mọi lập luận trấn an và đi cấp cứu nếu cơn đau giữa xương ức của bạn:

• Kéo dài hơn 10 phút mà không thuyên giảm hoặc còn nặng lên.
• Có cảm giác đè nặng, bóp nghẹt thay vì đau nhói khu trú.
• Lan lên vai, cánh tay, cổ hoặc hàm.
• Kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, chóng mặt hoặc tim đập nhanh.
• Xuất hiện khi đang gắng sức.
• Kèm sốt cao, ho ra máu, hoặc xảy ra sau một chấn thương mạnh vào ngực.

Mốc 10 phút nêu trên là ngưỡng tham khảo mang tính định hướng. Nếu cơn đau dữ dội hoặc kèm bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, hãy gọi cấp cứu ngay chứ không tính giờ.

Chăm sóc khi đã được bác sĩ xác định nguyên nhân lành tính

Với đau do khớp sụn sườn: tạm dừng các bài tập đẩy ngực và động tác vặn mình, không mang vác nặng, tránh nằm nghiêng đè lên bên đau. Chườm ấm giúp dịu cơ; chườm lạnh phù hợp hơn trong vài ngày đầu sau va chạm. Bệnh thường tự lui nhưng có thể kéo dài nhiều tuần, vì vậy cần kiên nhẫn thay vì tăng liều thuốc.

Với trào ngược: chia nhỏ bữa ăn, không ăn trong khoảng ba giờ trước khi ngủ, kê cao đầu giường, giảm cân nếu thừa cân, bỏ thuốc lá và rượu bia, hạn chế cà phê, đồ chua cay và nước có ga. Thuốc giảm tiết acid cần bác sĩ chỉ định và theo dõi, không tự mua dùng kéo dài vì có thể che lấp một bệnh khác. Thuốc giảm đau cũng vậy - hãy hỏi dược sĩ trước khi dùng.