Đau xương khớp dùng thuốc gì? Hiểu theo nhóm thuốc trước khi ra hiệu thuốc

"Đau xương khớp thì uống thuốc gì?" là câu hỏi được đặt ra ở quầy thuốc mỗi ngày. Điều đáng nói là câu hỏi này không có một đáp án chung, bởi đau khớp chỉ là triệu chứng của rất nhiều tình trạng khác nhau: thoái hoá, viêm khớp, chấn thương phần mềm, bệnh tự miễn, thậm chí là hệ quả của một bệnh chuyển hoá.

Thay vì đi tìm tên một loại thuốc cụ thể, người bệnh nên hiểu bức tranh chung: có những nhóm thuốc nào, mỗi nhóm giải quyết vấn đề gì và đánh đổi bằng rủi ro nào. Có nền hiểu biết đó, cuộc trao đổi với bác sĩ hay dược sĩ sẽ hiệu quả hơn nhiều.

Nhóm 1 - Thuốc giảm đau thông thường

Đây là nhóm quen thuộc nhất, thường được chọn đầu tiên cho các cơn đau mức nhẹ đến vừa. Nhóm này làm dịu cảm giác đau nhưng không có tác dụng chống viêm đáng kể, nên hợp với đau do thoái hoá, đau sau vận động quá sức hơn là các đợt viêm rầm rộ.

Cần lưu ý: nhiều chế phẩm cảm cúm, hạ sốt cũng chứa cùng hoạt chất giảm đau. Uống song song mà không để ý sẽ vô tình vượt ngưỡng an toàn và gây hại cho gan. Người có bệnh gan, người uống rượu bia thường xuyên càng phải thận trọng.

Nhóm 2 - Thuốc kháng viêm không steroid

Nhóm kháng viêm không steroid, thường viết tắt là NSAID, vừa giảm đau vừa chống viêm nên hiệu quả rõ hơn ở các đợt sưng đau khớp. Đổi lại, đây cũng là nhóm gây nhiều tai biến nhất khi dùng tuỳ tiện.

• Dạ dày - tá tràng: đau thượng vị, viêm loét, thậm chí xuất huyết tiêu hoá. Nguy cơ tăng lên ở người lớn tuổi và người từng có tiền sử loét.
• Thận: giảm tưới máu thận, ứ dịch, tăng huyết áp; đặc biệt nguy hiểm ở người đã suy thận hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc hạ áp.
• Tim mạch và đông máu: một số hoạt chất trong nhóm làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch, và không được phối hợp với thuốc chống đông nếu chưa có ý kiến bác sĩ.

Hai nguyên tắc bất di bất dịch: không dùng cùng lúc hai thuốc khác tên nhưng cùng thuộc nhóm NSAID, và chỉ dùng trong đợt đau cấp theo hướng dẫn chứ không duy trì hằng ngày như thuốc bổ.

Nhóm 3 - Thuốc giãn cơ

Khi cơn đau khớp đi kèm co cứng cơ cạnh cột sống hoặc quanh khớp, bác sĩ có thể phối hợp thêm thuốc giãn cơ để cắt vòng xoắn đau - co cơ - lại đau. Nhóm này thường gây buồn ngủ, chóng mặt, giảm tập trung, nên rất bất lợi nếu bạn phải lái xe hoặc vận hành máy móc. Đây là nhóm cần kê đơn, không tự mua dùng.

Nhóm 4 - Nhóm bổ trợ sụn khớp

Nhóm này gồm các thành phần tham gia cấu tạo sụn và dịch khớp, quen thuộc nhất là glucosamine và chondroitin. Đặc điểm chung là tác dụng chậm: phải dùng đều một thời gian mới có thể thấy khác biệt, và mục tiêu là hỗ trợ chức năng khớp, giảm bớt nhu cầu dùng thuốc giảm đau, chứ không cắt cơn đau tức thì.

Nhóm này cũng không phải vô hại như nhiều người nghĩ. Cần thận trọng và hỏi ý kiến chuyên môn nếu bạn có đái tháo đường, rối loạn đông máu, hen phế quản, tăng huyết áp hoặc dị ứng với hải sản - nguyên liệu của một số chế phẩm.

Còn thuốc tiêm vào khớp thì sao?

Một số trường hợp viêm khớp mạn tính hoặc thoái hoá nặng được cân nhắc tiêm tại chỗ, với các nhóm như corticoid chống viêm hoặc chế phẩm bổ sung dịch khớp. Đây là thủ thuật y tế, phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện trong điều kiện vô khuẩn, có chỉ định và giới hạn số lần rõ ràng. Tuyệt đối không tìm tới các dịch vụ tiêm khớp trôi nổi.

Vì sao tự dùng thuốc kéo dài lại nguy hiểm?

• Che lấp bệnh nền. Thuốc làm hết đau nhưng nguyên nhân vẫn tiến triển. Nhiều người chỉ đi khám khi khớp đã biến dạng.
• Cộng dồn tác hại lên dạ dày, thận và gan. Tổn thương này thường âm thầm, đến khi có triệu chứng thì đã nặng.
• Tương tác thuốc. Người lớn tuổi thường dùng đồng thời thuốc huyết áp, tiểu đường, chống đông - thêm một thuốc giảm đau là thêm một khả năng xung đột.
• Chế phẩm không rõ nguồn gốc. Một số loại "thuốc xương khớp" gia truyền bị trộn lén corticoid, dùng lâu gây loãng xương, phù, tăng đường huyết và suy tuyến thượng thận.

Nên hỏi dược sĩ và bác sĩ những gì?

• Tôi đang có các bệnh này và đang dùng những thuốc này, loại được đề xuất có xung đột gì không?
• Nên uống trước hay sau ăn, và có cần thuốc bảo vệ dạ dày kèm theo không?
• Bao lâu thì đánh giá lại hiệu quả, và khi nào thì phải ngừng?
• Dấu hiệu bất thường nào báo hiệu phải ngừng thuốc và đi khám ngay?

Song song với thuốc, đừng bỏ qua các biện pháp không dùng thuốc: giảm cân, tập vận động phù hợp có hướng dẫn của kỹ thuật viên vật lý trị liệu, chườm nóng lạnh đúng lúc và điều chỉnh tư thế sinh hoạt. Nhiều người duy trì tốt các phần này đã giảm hẳn nhu cầu dùng thuốc giảm đau.