Gan nhiễm mỡ là bệnh gì? Nguyên nhân, tiến triển và biến chứng cần biết

Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ quá mức bên trong tế bào gan. Đây là bệnh lý gan hay gặp nhất hiện nay, nhưng cũng là bệnh bị xem nhẹ nhiều nhất, vì phần lớn người mắc không thấy khó chịu gì trong nhiều năm liền.

Vấn đề nằm ở chỗ: một lá gan bị mỡ xâm lấn vẫn có thể âm thầm viêm, xơ hoá rồi dẫn tới xơ gan hoặc ung thư gan. Hiểu đúng bản chất của bệnh giúp bạn biết mình đang đứng ở đâu và cần can thiệp sớm tới mức nào.

Chuyện gì xảy ra bên trong lá gan?

Gan đảm nhận cùng lúc nhiều vai trò: dự trữ và lọc máu, chuyển hoá chất dinh dưỡng hấp thu từ ruột, sản xuất mật, khử độc cho cơ thể. Khi lượng mỡ đưa vào hoặc tạo ra vượt quá khả năng xử lý, những giọt mỡ này đọng lại ngay trong tế bào gan.

Bản thân việc tích mỡ chưa gây tổn thương ngay. Nhưng mỡ đọng lâu ngày kích hoạt phản ứng viêm; viêm kéo dài làm tế bào gan chết dần và được thay bằng mô xơ. Mô xơ không đảm nhiệm được chức năng gan, nên gan mất dần khả năng làm việc.

Hai nhóm nguyên nhân hoàn toàn khác nhau

Gan nhiễm mỡ không do rượu

Đây là nhóm chiếm đa số. Bệnh gắn liền với rối loạn chuyển hoá của cơ thể chứ không liên quan tới bia rượu. Những yếu tố hay đi kèm gồm thừa cân và béo phì, lối sống tĩnh tại ít vận động, khẩu phần nhiều chất béo và đường, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, suy giáp, suy tuyến yên.

Gan nhiễm mỡ do rượu

Xuất hiện ở người uống bia rượu đều đặn trong thời gian dài. Cồn được chuyển hoá tại gan và tạo ra các sản phẩm gây độc trực tiếp cho tế bào gan, đồng thời làm rối loạn quá trình xử lý mỡ. Hậu quả là mỡ đọng lại trong gan, tổn thương chồng lên tổn thương và theo thời gian dẫn tới xơ gan do rượu, thậm chí ung thư gan.

Một người hoàn toàn có thể mang cả hai yếu tố cùng lúc — vừa béo phì, vừa uống nhiều — và khi đó tốc độ tiến triển thường nhanh hơn.

Bốn nấc tiến triển

• Gan nhiễm mỡ đơn thuần — chỉ có mỡ đọng, chưa viêm rõ. Giai đoạn này có khả năng đảo ngược tốt nếu xử lý được nguyên nhân.
• Viêm gan nhiễm mỡ — mỡ kèm phản ứng viêm, tế bào gan bắt đầu bị huỷ hoại, men gan thường tăng.
• Xơ hoá gan — mô xơ thay thế dần nhu mô gan lành.
• Xơ gan — cấu trúc gan bị đảo lộn, chức năng suy giảm nặng, kèm nguy cơ ung thư gan.

Bệnh biểu hiện thế nào?

Giai đoạn đầu gần như không có triệu chứng. Rất nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ qua siêu âm khi đi khám sức khoẻ định kỳ. Khi bệnh đã tiến xa hơn, người bệnh có thể gặp:

• Mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, đầy bụng, táo bón.
• Cảm giác tức nặng hoặc đau âm ỉ vùng hạ sườn phải.
• Men gan tăng trên xét nghiệm — dấu hiệu tế bào gan đang tổn thương.
• Vàng da, vàng mắt — thường thuộc giai đoạn muộn, khi tế bào gan đã suy.
• Phù chân, bụng to dần, lách to — gợi ý đã có xơ gan hoặc biến chứng nặng.

Vì triệu chứng nghèo nàn và xuất hiện muộn, không nên chờ tới lúc thấy khó chịu mới đi kiểm tra.

Gan nhiễm mỡ có lây không?

Không. Đây không phải bệnh truyền nhiễm. Không có tác nhân vi sinh nào lây từ người này sang người khác, nên bệnh không truyền qua tiếp xúc thông thường, không qua đường hô hấp, không qua đường máu.

Điều dễ gây hiểu lầm là nhiều thành viên trong cùng một gia đình cùng bị gan nhiễm mỡ. Nguyên nhân không phải lây, mà vì họ chia sẻ chung thói quen ăn uống, mức độ vận động và cả yếu tố cân nặng.

Ai nên chủ động kiểm tra gan?

• Người thừa cân, béo phì, vòng bụng lớn.
• Người mắc đái tháo đường týp 2, rối loạn mỡ máu hoặc tăng huyết áp.
• Người uống bia rượu thường xuyên.
• Người có kết quả men gan tăng ở lần xét nghiệm trước đó.

Việc kiểm tra thường đơn giản: xét nghiệm men gan, mỡ máu, đường huyết và siêu âm bụng. Bác sĩ sẽ quyết định có cần thăm dò sâu hơn để đánh giá mức độ xơ hoá hay không.

Nguyên tắc xử trí

Cho tới nay chưa có thuốc đặc trị riêng cho gan nhiễm mỡ. Trọng tâm điều trị vẫn là giảm cân hợp lý, điều chỉnh khẩu phần, vận động đều đặn và ngừng rượu bia.

Phần dùng thuốc chủ yếu nhắm vào các bệnh đi kèm: kiểm soát đường huyết ở người đái tháo đường, điều trị rối loạn mỡ máu, xử lý các yếu tố nguy cơ tim mạch. Một số trường hợp được bác sĩ cân nhắc bổ sung chất chống oxy hoá. Tất cả những chỉ định này phải do bác sĩ đưa ra sau khi đánh giá đầy đủ — người bệnh không tự mua theo lời mách bảo, và cũng không nên uống chồng chéo nhiều loại chế phẩm bổ gan cùng lúc, vì mọi thứ uống vào đều phải qua gan chuyển hoá.