Đau quai hàm bên phải: vì sao chỉ đau một bên và cần làm gì

Đau chỉ ở một bên quai hàm là tình huống rất hay gặp, và cũng là điều khiến nhiều người bối rối: nếu là bệnh của khớp thì sao chỉ đau bên phải, còn bên trái vẫn bình thường? Câu trả lời nằm ở chỗ hai khớp hàm tuy hoạt động như một cặp nhưng lại chịu tải khác nhau, và mỗi bên còn có những cấu trúc lân cận riêng có thể gây đau lan tới.

Bài viết này tập trung vào việc đọc hiểu cơn đau một bên: tự kiểm tra thế nào, nghĩ tới những nguyên nhân nào, và đâu là ranh giới phải đi khám ngay.

Vì sao chỉ đau một bên?

Hàm dưới là một khối xương duy nhất, treo vào hộp sọ bằng hai khớp thái dương hàm ở hai bên. Mỗi lần bạn nhai, hai khớp này phải phối hợp nhịp nhàng cùng răng và hệ cơ nhai. Khi sự phối hợp mất cân đối — vì thói quen nhai lệch, vì một chiếc răng đau khiến bạn né sang bên kia, vì mất răng ở một phía, hoặc vì khớp cắn không đều — thì một bên sẽ gánh phần việc nhiều hơn hẳn. Bên gánh nhiều là bên đau trước.

Ngoài ra, cơn đau ở vùng hàm phải còn có thể là đau lan từ xoang hàm bên phải, từ răng hàm bên phải, từ tuyến nước bọt mang tai bên phải hoặc từ một nhánh thần kinh cảm giác của nửa mặt phải.

Tự kiểm tra tại nhà trước khi đi khám

Vài thao tác đơn giản dưới đây giúp bạn mô tả cơn đau chính xác hơn cho bác sĩ:

• Sờ khớp hai bên. Đặt đầu ngón trỏ ngay trước lỗ tai hai bên, há và ngậm miệng chậm vài lần. Chú ý xem bên phải có gồ lên chậm hơn, có tiếng lách cách, hay đau chói khi ấn không.
• Đo độ há miệng. Thử đặt các ngón tay khép lại theo chiều dọc vào giữa hai hàm răng khi há hết cỡ. Nếu bạn há được ít hơn hẳn so với trước đây, hoặc hàm lệch sang một bên khi mở, đó là thông tin quan trọng.
• Kiểm tra răng bên đau. Gõ nhẹ vào từng răng hàm bên phải xem có răng nào ê buốt nhói lên; quan sát lợi có sưng đỏ, có răng khôn đang mọc không.
• Ấn vùng má và hốc mắt. Nếu ấn vùng gò má phải thấy tức nặng, kèm nghẹt mũi một bên, hướng nghĩ có thể là xoang chứ không phải khớp hàm.

Những nguyên nhân hay gặp khi đau một bên

Loạn năng và rối loạn khớp thái dương hàm

Đĩa sụn trong khớp lệch vị trí hoặc cơ nhai co thắt kéo dài gây đau ở bên bị ảnh hưởng, kèm tiếng kêu khi cử động và cảm giác hàm khó mở.

Viêm khớp thái dương hàm một bên

Khớp bị viêm gây đau nhức liên tục, đau tăng khi nhai, có thể sưng nhẹ vùng trước tai và hạn chế cử động hàm rõ rệt.

Sái quai hàm

Xảy ra khi há miệng quá rộng đột ngột: ngáp mạnh, cười lớn, cắn miếng ăn quá dày. Khớp bên phải trượt khỏi vị trí, gây đau nhói lan ra tai và cổ, kèm khó khép miệng.

Nguyên nhân từ răng

Sâu răng sâu, viêm tuỷ, áp xe quanh chân răng hay răng khôn hàm dưới bên phải mọc lệch đều gây đau lan lên vùng quai hàm cùng bên. Đặc điểm gợi ý là cơn đau nhức sâu, tăng về đêm, có điểm đau khu trú ở một chiếc răng cụ thể.

Nhiễm trùng xoang bên phải

Xoang là khoang chứa khí nằm gần khớp hàm. Khi xoang bên phải bị nhiễm khuẩn, dịch nhầy ứ lại tạo áp lực lan xuống vùng hàm cùng bên, kèm nghẹt mũi, dịch mũi đặc, đau đầu và cảm giác nặng mặt khi cúi xuống.

Viêm tuyến nước bọt mang tai

Tuyến mang tai nằm ngay phía trước và dưới tai. Khi tuyến viêm hoặc tắc ống dẫn, vùng này sưng đau, đau tăng rõ ngay khi bắt đầu ăn — đây là dấu hiệu khá đặc trưng để phân biệt với đau khớp hàm.

Đau dây thần kinh sinh ba

Dây thần kinh sinh ba chi phối cảm giác cho phần lớn nửa mặt. Khi nhánh của dây này bị kích thích hay chèn ép, người bệnh có những cơn đau chói như điện giật, rất dữ dội nhưng ngắn, xuất hiện ở hàm trên hoặc hàm dưới một bên.

Dấu hiệu cảnh báo không được bỏ qua

Đau quai hàm một bên phần lớn không nguy hiểm, nhưng hãy đi khám ngay khi có:

• Sưng nóng đỏ vùng hàm hoặc vùng mang tai, kèm sốt dai dẳng.
• Khó nuốt, khó thở, hoặc không há được miệng.
• Hàm bị kẹt cứng ở một tư thế sau khi ngáp hoặc sau chấn thương.
• Đau hàm đi kèm đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn — đây có thể là biểu hiện của vấn đề tim mạch cấp và cần gọi cấp cứu ngay, không chờ đợi.
• Tê bì hoặc yếu cơ nửa mặt.
• Sụt cân vì không ăn nhai được.

Xử trí và thay đổi thói quen

• Chườm lạnh khi đau cấp: bọc vài viên đá trong túi rồi lót thêm khăn mềm, áp lên vùng hàm phải khoảng mười phút, nghỉ mười phút rồi lặp lại để tránh bỏng lạnh.
• Chườm ấm khi cơn đau âm ỉ do căng cơ: dùng khăn mềm nhúng nước ấm, vắt ráo rồi áp lên vùng đau, làm lại nhiều lần để giữ độ ấm.
• Xoa bóp cơ nhai: đặt ngón trỏ và ngón giữa lên vùng hàm đau, day tròn nhẹ khoảng năm tới mười vòng, sau đó cử động miệng chậm rãi, lặp lại vài lượt.
• Cho hàm nghỉ: ăn đồ mềm, cắt nhỏ thức ăn, bỏ kẹo cao su, đồ khô dai và đá lạnh cứng trong thời gian đang đau.
• Về thuốc: nếu cần dùng thuốc giảm đau, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước, nhất là khi bạn có bệnh dạ dày, bệnh thận, bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc khác. Không tự dùng kéo dài để che lấp cơn đau.

Đi khám ở đâu và bác sĩ làm gì?

Đau quai hàm nằm ở ranh giới giữa nhiều chuyên khoa, nên bạn có thể bắt đầu ở chuyên khoa răng hàm mặt. Bác sĩ sẽ khám khớp và cơ nhai, đo độ há miệng, đánh giá khớp cắn và tình trạng răng, sau đó chỉ định thăm dò hình ảnh nếu cần. Khi hướng nghĩ nghiêng về xoang hoặc tuyến nước bọt, người bệnh sẽ được chuyển sang chuyên khoa tai mũi họng.