Đau xương quai xanh: định vị điểm đau để biết vấn đề nằm ở đâu

Xương quai xanh - tên gọi trong y học là xương đòn - là chiếc xương duy nhất nối chi trên với khung xương thân mình. Nó bắc ngang từ bờ trên xương ức ra tới mỏm cùng vai, nằm nông ngay dưới da và có thể sờ thấy trọn chiều dài bằng đầu ngón tay.

Chính đặc điểm sờ được toàn bộ này tạo ra một lợi thế: chỉ cần xác định đúng điểm đau nằm ở đoạn nào của xương, bạn đã khoanh vùng được phần lớn các nguyên nhân có thể có.

Ba mốc cần biết trên xương đòn

Đặt ngón tay vào hõm ức ở giữa cổ, rồi trượt sang hai bên và ra ngoài dọc theo bờ xương, bạn sẽ lần lượt đi qua:

• Đầu trong - khớp ức đòn. Chỗ nhô lên ngay cạnh hõm ức, nơi xương đòn khớp với xương ức.
• Thân xương. Đoạn cong hình chữ S ở giữa, phần mỏng và yếu nhất.
• Đầu ngoài - khớp cùng vai đòn. Chỗ gồ nhẹ ngay trên đỉnh vai, nơi xương đòn gặp mỏm cùng của xương bả vai.

Ấn nhẹ lần lượt ba vị trí, so sánh với bên đối diện và ghi nhớ chỗ nào đau nhất. Đây cũng chính là thông tin bác sĩ sẽ hỏi bạn đầu tiên.

Đau ở đầu trong, sát xương ức

Khớp ức đòn là khớp nhỏ nhưng tham gia vào mọi động tác nhấc vai, đưa tay lên cao và kể cả nhịp thở sâu. Các tình huống hay gặp:

• Viêm khớp ức đòn. Bao hoạt dịch của khớp bị viêm, gây sưng nhẹ, ấn vào đau chói, đau tăng khi giơ tay quá đầu hoặc khi hít sâu.
• Thoái hoá khớp. Hay gặp ở người lớn tuổi và người từng lao động nặng lâu năm, biểu hiện là cộm cứng buổi sáng và nhô cao dần đầu xương.
• Nhiễm trùng khớp hoặc ổ áp xe. Ít gặp nhưng nặng, kèm sốt, sưng nóng đỏ rõ, đau cả khi nằm yên. Đây là tình huống cần khám ngay.

Một lưu ý quan trọng: vùng này rất gần trung thất, nên đau ở đầu trong xương đòn kèm khó thở, nuốt vướng hoặc phù mặt và cổ luôn cần được bác sĩ đánh giá sớm.

Đau ở thân xương, đoạn giữa

Thân xương đòn là nơi gãy xương hay xảy ra nhất trong cơ thể vùng vai, vì đây là điểm yếu chịu lực khi bạn ngã chống tay hoặc ngã đập vai xuống nền cứng. Ngoài chấn thương cấp, đoạn giữa còn có thể đau do:

• Vết nứt nhỏ do quá tải lặp lại, gặp ở người tập tạ, bơi lội, ném bóng hoặc mang vác bằng đai đeo vai.
• Viêm màng xương sau va chạm mạnh mà không gãy xương.
• Can xương lồi sau một lần gãy cũ, gây cộm và đau khi đeo balo hay dây an toàn.

Dấu hiệu gợi ý gãy xương gồm: nghe tiếng rắc lúc chấn thương, biến dạng gồ lên thấy rõ, vai bên đau xệ và đổ ra trước, không thể nhấc tay lên khỏi vai, ấn vào một điểm rất khu trú thì đau chói.

Đau ở đầu ngoài, sát đỉnh vai

Khớp cùng vai đòn chịu lực trực tiếp mỗi khi bạn nằm nghiêng đè vai, chống tay hay đẩy vật nặng. Đau tại đây thường gặp sau cú ngã đập thẳng vào mỏm vai hoặc do thoái hoá theo tuổi. Đặc điểm nhận biết là đau tăng khi đưa tay bắt chéo qua trước ngực về phía vai đối diện, khi với tay ra sau lưng và khi nằm nghiêng về bên đau lúc ngủ.

Vùng này cũng dễ bị nhầm với bệnh lý của gân cơ chóp xoay và viêm bao hoạt dịch dưới mỏm cùng vai, vì cả ba đều gây đau khi giơ tay ngang vai.

Khi không định vị được điểm đau

Nếu ấn dọc xương không tìm được điểm đau rõ ràng mà cảm giác khó chịu cứ lan toả cả vùng dưới cổ và bả vai, hãy nghĩ tới nguồn gốc ở nơi khác:

• Cột sống cổ. Thoái hoá và thoát vị đĩa đệm cổ có thể gây đau lan xuống vùng xương đòn, thường kèm mỏi gáy, tê hoặc châm chích lan xuống cánh tay và bàn tay, đau đổi cường độ theo tư thế cổ.
• Cơ và cân mạc vùng cổ vai. Ngồi máy tính lệch vai, kẹp điện thoại vào vai khi nói chuyện, mang túi nặng một bên đều làm nhóm cơ thang co cứng kéo dài.
• Cơ quan trong lồng ngực. Một số bệnh lý ở phổi, màng phổi, cơ hoành và túi mật có thể gây đau lan chiếu lên vùng vai và xương đòn.

Thói quen âm thầm gây quá tải vùng vai

• Đeo balo hoặc túi chéo nặng chỉ trên một bên vai suốt nhiều giờ.
• Ngủ nằm nghiêng đè hẳn trọng lượng lên một bên vai cả đêm.
• Tăng đột ngột khối lượng tập luyện với các bài đẩy ngực, đẩy vai.
• Ngồi gù lưng đưa vai ra trước, làm khoảng trống dưới mỏm cùng vai hẹp lại.

Chăm sóc ban đầu và khi nào cần đi khám

Với đau nhẹ do quá tải, nguyên tắc là giảm tải chứ không bất động hoàn toàn: tạm dừng động tác gây đau, đổi bên đeo túi, chỉnh lại chiều cao bàn ghế, chườm lạnh trong những ngày đầu sau va chạm và chườm ấm khi cơ co cứng. Vận động nhẹ nhàng trong biên độ không đau giúp vùng vai không bị cứng. Nếu cần dùng thuốc giảm đau, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ thay vì tự mua, đặc biệt khi bạn có bệnh dạ dày, gan, thận hoặc đang dùng thuốc khác.

Hãy đi khám khi có một trong các tình huống sau:

• Đau xuất hiện ngay sau ngã hoặc va chạm mạnh, nghi ngờ gãy xương.
• Vùng xương sưng nóng đỏ, có sốt hoặc chảy dịch.
• Đau không giảm sau khoảng hai tuần dù đã giảm tải và nghỉ ngơi.
• Tê bì, yếu cơ hoặc tay lạnh và đổi màu so với bên đối diện.
• Kèm khó thở, đau ngực, nuốt vướng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Tuỳ tình huống, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang xương đòn, siêu âm phần mềm, chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ để xác định tổn thương, từ đó chọn hướng điều trị bảo tồn hay can thiệp phù hợp.