Đau quai hàm bên trái: khi nguồn gốc cơn đau không nằm ở khớp hàm

Phần lớn các bài viết về đau quai hàm đều quy về khớp thái dương hàm, và điều đó đúng trong đa số trường hợp. Nhưng có một nhóm người bệnh đi khám nhiều nơi, chụp phim khớp hàm không thấy bất thường, mà cơn đau bên trái vẫn dai dẳng. Với nhóm này, nguồn gốc cơn đau thường nằm ở nơi khác và chỉ mượn vùng quai hàm để biểu hiện.

Hiểu các đường dẫn tín hiệu đau đổ về vùng hàm trái giúp bạn không bỏ sót những nguyên nhân cần xử trí gấp.

Vì sao nhiều bệnh khác nhau cùng gây đau ở quai hàm?

Cảm giác của toàn bộ vùng mặt, răng, lợi, khớp hàm và một phần da đầu do dây thần kinh sinh ba đảm nhiệm. Các nhánh của dây này đi qua răng, xoang hàm, tuyến nước bọt rồi cùng hội tụ về một trạm trung chuyển chung trong thân não. Khi một nhánh bị kích thích, não không phải lúc nào cũng định vị chính xác điểm xuất phát, nên người bệnh cảm nhận cơn đau ở cả một vùng rộng thay vì đúng chỗ tổn thương.

Thêm vào đó, vùng hàm và cổ còn nhận tín hiệu lan chiếu từ các cơ quan trong lồng ngực. Đây là lý do một số bệnh tim có thể biểu hiện bằng cảm giác nặng và đau ở hàm dưới bên trái mà không hề đau ngực rõ rệt.

Nhóm thường gặp nhất: bệnh lý răng và lợi

Răng hàm dưới bên trái nằm ngay trong thân xương hàm, nên khi răng có vấn đề, cảm giác đau lan ra cả vùng quai hàm là chuyện bình thường.

• Sâu răng đã ăn tới tuỷ. Đau tự phát về đêm, buốt tăng khi ăn đồ nóng lạnh, có lúc đau nhức thành từng đợt kéo dài.
• Áp xe quanh chóp răng. Đau liên tục, gõ vào răng thấy đau chói, lợi sưng, có thể sưng cả má và sốt nhẹ.
• Răng khôn hàm dưới mọc lệch hoặc mọc ngầm. Đau vùng góc hàm, khó há miệng, lợi trùm sưng đỏ, hôi miệng, hay tái phát mỗi khi cơ thể mệt.
• Viêm quanh răng, tụt lợi. Đau âm ỉ lan toả, chảy máu chân răng khi chải, răng lung lay dần.

Đau dây thần kinh sinh ba - kiểu đau rất đặc trưng

Đây là nguyên nhân hay bị bỏ sót nhất vì người bệnh thường được điều trị răng nhiều lần mà không đỡ. Cơn đau có đặc điểm riêng gần như không lẫn với bệnh nào khác:

• Đau kiểu điện giật, dao đâm, dữ dội, đến rồi đi rất nhanh.
• Mỗi cơn chỉ vài giây tới vài phút nhưng có thể lặp lại liên tiếp trong ngày.
• Bị khởi phát bởi các kích thích rất nhẹ: chạm vào má, rửa mặt, đánh răng, cạo râu, nhai, nói chuyện hoặc gặp gió lạnh.
• Giữa các cơn thì vùng mặt gần như bình thường.
• Được ghi nhận gặp ở nữ nhiều hơn nam.

Đây là bệnh lý thần kinh, cần khám chuyên khoa thần kinh chứ không phải nhổ răng.

Xoang hàm và tuyến nước bọt mang tai

Xoang hàm nằm ngay phía trên hàng răng hàm trên, chỉ cách chân răng một lớp xương rất mỏng. Viêm xoang hàm bên trái vì thế gây cảm giác nặng và đau cả nửa mặt, lan xuống vùng hàm. Dấu hiệu giúp nhận ra: nghẹt một bên mũi, dịch mũi đặc và có màu, đau tăng khi cúi đầu xuống, giảm khứu giác, đôi khi có sốt.

Tuyến nước bọt mang tai nằm ngay trước và dưới tai. Khi tuyến bị viêm hoặc tắc do sỏi, vùng này sưng lên và đau rõ ngay lúc bắt đầu ăn, nhất là khi ăn đồ chua - thời điểm tuyến tiết mạnh nhất.

Nhiễm trùng xương hàm, u và nang - ít gặp nhưng phải nghĩ tới

Viêm tuỷ xương hàm thường là hậu quả của một ổ nhiễm trùng răng không được xử lý triệt để, sau nhổ răng khó hoặc sau chấn thương hở. Biểu hiện gợi ý gồm sốt, sưng nề vùng hàm, đau sâu và liên tục, chảy mủ ở lợi, răng vùng đó lung lay.

Các khối u và nang trong xương hàm phát triển chậm và rất nghèo triệu chứng lúc đầu. Dấu hiệu đáng lưu ý: mặt phình lệch dần một bên, răng xô lệch hoặc lung lay không rõ lý do, loét miệng lâu lành, tê bì kéo dài ở môi dưới và vùng cằm bên trái.

Khi đau hàm trái là tín hiệu từ tim

Đây là lý do bên trái đáng cảnh giác hơn bên phải. Thiếu máu cơ tim có thể biểu hiện bằng cảm giác nặng, siết chặt hoặc đau lan lên hàm dưới, cổ, vai và cánh tay trái. Ở người lớn tuổi, người đái tháo đường và phụ nữ, triệu chứng đau ngực đôi khi rất mờ nhạt, khiến cơn đau hàm trở thành biểu hiện nổi bật.

Hãy gọi cấp cứu ngay nếu đau hàm trái xuất hiện đột ngột và kèm bất kỳ dấu hiệu nào sau đây: nặng ngực hoặc đau sau xương ức, khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, choáng váng, tim đập nhanh bất thường, hoặc cơn đau khởi phát khi gắng sức và đỡ khi ngồi nghỉ. Đặc biệt cảnh giác nếu bạn có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc hút thuốc lá.

Đọc triệu chứng đi kèm để đoán hướng

• Kèm tiếng lục cục khi nhai, hàm kẹt, khó há to: hướng tới khớp thái dương hàm.
• Kèm buốt răng, sưng lợi, hôi miệng: hướng tới răng miệng.
• Kèm nghẹt mũi, dịch mũi đặc, đau tăng khi cúi: hướng tới xoang.
• Đau như điện giật rất ngắn, khởi phát khi chạm nhẹ: hướng tới thần kinh sinh ba.
• Kèm tê môi cằm, mặt lệch dần: cần khám để loại trừ tổn thương trong xương hàm.

Nên làm gì và khám ở đâu?

Trong lúc chờ đi khám, hãy để hàm được nghỉ: ăn đồ mềm, cắt nhỏ thức ăn, nhai đều hai bên, tránh đồ dai cứng và bỏ thói quen chống cằm. Chườm ấm giúp thư giãn cơ khi đau do co cứng; chườm lạnh phù hợp hơn khi vùng đau có sưng nóng. Không tự mua thuốc kháng sinh hay thuốc giảm đau dùng kéo dài - hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, nhất là khi bạn có bệnh dạ dày, gan, thận hoặc đang dùng thuốc khác.

Về chuyên khoa: đau liên quan răng lợi thì khám răng hàm mặt; đau kèm triệu chứng mũi xoang hoặc tai thì khám tai mũi họng; đau kiểu điện giật thì khám thần kinh. Đừng chấp nhận sống chung với cơn đau kéo dài chỉ vì một lần khám chưa ra nguyên nhân.