Gan nhiễm mỡ độ 3: nhận biết biến chứng và nguyên tắc điều trị

Gan nhiễm mỡ độ 3 là mức nặng nhất trong ba mức của bệnh. Theo cách phân độ nguồn tham khảo dẫn lại, lượng mỡ tích tụ khi này chiếm trên 30% trọng lượng gan — trên siêu âm, nhu mô gan hiện lên đầy tế bào mỡ.

Ở mức này, chức năng gan bị ảnh hưởng rõ rệt và tỷ lệ xuất hiện biến chứng cao hơn hẳn hai giai đoạn trước. Triệu chứng cũng bắt đầu rầm rộ thay vì im lặng như trước.

Phân biệt hai nhóm triệu chứng

Đây là điểm giúp người bệnh hiểu mình đang ở đâu.

Nhóm 1 — do bản thân gan nhiễm mỡ

• Đau tức bụng, nhất là vùng gan ở hạ sườn phải.
• Vàng da, vàng mắt.
• Phân nhạt màu bất thường, trong khi nước tiểu lại vàng sậm như nước trà đặc.
• Ngứa da lan toả, có khi nổi mẩn, bôi thuốc da liễu không đỡ.

Nhóm 2 — do biến chứng đã xuất hiện

Nhóm này nặng hơn và có ý nghĩa cảnh báo khác hẳn:

• Viêm gan tiến triển — người bệnh ăn kém đi trông thấy, hay nôn nao, bụng trướng; da và mắt ngả vàng; có thể nổi mề đay kèm ngứa; đau tức bên hạ sườn phải.
• Xơ gan — mệt mỏi triền miên, ăn không nổi, cân nặng tụt dần mà không giải thích được; da vàng, ngứa, nổi ban; bụng chướng do dịch. Nguy hiểm nhất là biểu hiện xuất huyết tiêu hoá: nôn ra máu, phân đen như bã cà phê.
• Ung thư gan — mang đủ các biểu hiện của xơ gan, cộng thêm tốc độ sụt cân nhanh và vùng gan nổi gồ lên thấy rõ.

Ba biến chứng cần biết

Viêm gan do thoái hoá mỡ

Tế bào gan tổn thương gây phản ứng viêm, dẫn tới suy giảm chức năng gan và rối loạn chuyển hoá. Các tế bào tổn thương dần xơ hoá — đây chính là cầu nối sang xơ gan.

Xơ gan

Là điểm cuối chung của các bệnh gan mạn, có tỷ lệ tử vong cao. Hậu quả của xơ gan thường được gom thành hai nhóm:

• Hội chứng suy tế bào gan — máu khó cầm do thiếu yếu tố đông máu; chất độc không được thải nên ứ lại; các quá trình chuyển hoá đạm, mỡ, đường đều lệch.
• Hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa — giãn tĩnh mạch thực quản, trĩ, cổ trướng.

Ung thư gan

Đây là bệnh ác tính hay gặp bậc nhất tại gan. Khi xuất hiện trên nền mô gan đã tổn thương từ trước (xơ gan, gan nhiễm mỡ lâu năm), ung thư gan thường được phát hiện muộn và có tiên lượng xấu, do đó việc theo dõi định kỳ để phát hiện sớm có ý nghĩa quyết định.

Mức độ nặng nhẹ và khả năng đáp ứng điều trị khác nhau ở từng người, tuỳ giai đoạn phát hiện bệnh — không có con số tiên lượng chung áp dụng cho mọi trường hợp.

Bốn nguyên tắc điều trị

Ở độ 3, điều trị phải tích cực và phối hợp, không thể chỉ trông vào một hướng:

• Dùng thuốc theo chỉ định để hỗ trợ chức năng gan và kiểm soát mỡ máu.
• Điều trị bệnh nền — đái tháo đường, rối loạn lipid máu.
• Thay đổi lối sống.
• Chế độ dinh dưỡng hợp lý.

Về thuốc — nói theo nhóm, không theo tên

Các nhóm thuốc thường được nhắc tới trong điều trị gan nhiễm mỡ độ 3 gồm: nhóm hỗ trợ và bảo vệ tế bào gan; nhóm điều chỉnh rối loạn lipid máu; nhóm kiểm soát đường huyết ở người có đái tháo đường; và một số vitamin có tính chống oxy hoá nhằm giảm tổn thương tế bào gan.

Bài viết chủ ý không nêu tên thuốc và không nêu liều. Đây đều là thuốc cần kê đơn và theo dõi bằng xét nghiệm — dùng sai có thể làm nặng thêm tổn thương gan. Đặc biệt, người đã có tổn thương gan nặng tuyệt đối không tự mua các sản phẩm được quảng cáo "hạ mỡ gan" về uống chồng chéo.

Chế độ ăn

• Hạn chế chất béo bão hoà — mỡ thịt đỏ, bơ, phô mai, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng. Thay bằng chất béo lành mạnh: dầu ô liu, dầu hạt cải, quả bơ.
• Tránh đồ ăn nhanh và đồ đóng hộp — nhiều dầu mỡ, nhiều đường và chất bảo quản.
• Cắt đường tinh luyện — các loại nước có đường, đồ ngọt tráng miệng, kem và nước ép đóng chai. Nguồn ngọt nên lấy từ hoa quả tươi ăn cả múi.
• Bỏ hoàn toàn rượu bia.

Khi nào phải đi khám ngay

• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Vàng da, vàng mắt mới xuất hiện hoặc đậm lên nhanh.
• Bụng chướng to lên trong thời gian ngắn, phù chân.
• Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân.
• Lú lẫn, ngủ gà, thay đổi tính tình bất thường.

Gan nhiễm mỡ độ 3 không còn là chuyện có thể tự xoay xở tại nhà. Nhưng cũng cần nói rõ: đây vẫn là tình trạng cần điều trị tích cực chứ không phải tình trạng vô vọng — mục tiêu là chặn tiến triển và ngăn biến chứng, và điều đó đòi hỏi một kế hoạch có bác sĩ theo dõi.